Тактика
«Жеңіс» — тактикалық схемаларды таңдау тұрғысынан чемпионаттағы ең бірізді командалардың бірі. Маусым барысында бас бапкер ауысса да, команда тактикалық модельдің беріктігін сақтап, турнирдің барлық матчтарында өзгеріссіз үш орталық қорғаушы жүйесін қолданды. Негізгі схема ретінде 3-4-3 жүйесі пайдаланылды: алғы шепте бір шабуылшы, оның артында екі шабуылдаушы жартылай қорғаушы орналасты. Осы құрылым аясында екі форвардпен ойнау нұсқасы сирек қолданылды. Төрт қорғаушымен ойнауға көшу тек матч барысында және жағдайға байланысты, әдетте шабуылдағы ойыншылар санын арттыру қажет болған сәттерде ғана орын алды. Жалпы алғанда, схеманы ауыстыру командаға тән болған жоқ: «Жеңіс» матчтардың басым бөлігін 3-4-3 жүйесімен өткізіп, құрылымдық тұтастықты сақтай отырып, оның ішінде бейімделе білді.
Кадрлық тұрақтылық та команданың құрылымдық беріктігін айқындайды. Ойыншылардың алаңдағы уақытын алсақ, чемпионатта тек 12 футболшы ғана 500 минуттан астам ойын уақытын алған, бұл команданың негізгі ұйытқысының шектеулі әрі жақсы қалыптасқанын көрсетеді. Бұл ретте қорғаныс шебі бүкіл маусым бойы дерлік өзгеріссіз қалды. Сонымен қатар, «Жеңіс» аз уақыт ойнаған футболшылардан, әсіресе шабуыл шебінде, айтарлықтай пайда көре білді. Тіпті ротациядағы ойыншылардың өзі нәтижеге айтарлықтай әсер етті. Мысалы, алаңда 295 минут өткізіп, 4 гол соққан Лобжанидзені немесе небәрі 208 минут ішінде 4 гол салған Садовскийді атап өтуге болады.
Ойын стратегиясы
Толқынды ойын: сәтсіздіктерден матч соңындағы нәтижеге дейін
Маусым барысында «Жеңіс» үшін ойын ырғағының жиі бұзылуы және ойын кезеңдерінің біркелкі болмауы тән болды. Бірінші таймда команда салыстырмалы түрде теңгерімді қимылдап, 16 гол соғып, 14 доп жіберді — осылайша аз да болса оң балансқа қол жеткізді. Бұл жерде бірінші таймның ортасы, яғни 16-шы мен 30-шы минуттар аралығы шешуші рөл атқарды: дәл осы кезеңде «Жеңіс» 4 гол соғып, 2 доп өткізіп алды. Ал бірінші таймның қалған 15 минуттық кезеңдерінде команда гол соққаннан гөрі, өз қақпасына допты жиі жіберіп отырды. Екінші таймда ойынның толқынды сипаты одан әрі айқын көрінді. Таймның басында (46-шы мен 60-шы минуттар аралығында) «Жеңіс» тиімді ойнап, 4 гол соғып, 2 доп жіберді. Алайда 60-шы мен 85-ші минуттар аралығы маусымдағы ең қиын кезеңдердің біріне айналды: осы уақытта команда 4 гол соққанымен, 6 доп өткізіп алды. Сонымен қатар, матчтардың ең нәтижелі әрі шешуші кезеңі ойын соңына тиесілі болды. 75-ші минуттан кейін «Жеңіс» 13 гол соқты, бұл маусым бойы соғылған барлық голдардың үштен бірінен астамын құрайды. Осы аралықта команда 8 гол жіберді. Аталған кезеңдегі доп айырмасы +5-ті құрады. Дәл осы көрсеткіш «Жеңістің» чемпионаттағы жалпы голдық балансын (+6) айқындап беріп, матч соңындағы нәтижеліліктің команданың турнирлік табысындағы шешуші рөлін анық көрсетті.
Голсыз басталған маусымнан турнир кестесінің жоғарғы бөлігіне дейін
«Жеңіс» чемпионатты Анис Вавалистің жетекшілігімен бастап, маусымның алғашқы кезеңін сәтсіз өткізді. Чемпионаттың алғашқы 8 матчында команда бірде-бір жеңіске жете алмай, 5 рет тең ойнап, 3 рет жеңіліске ұшырады. Осы кезеңдегі жалғыз жеңіс Қазақстан Кубогында «Ақтөбеге» қарсы матчта тіркелді.
Бапкерлік ауысымнан кейін, яғни Демченко келген соң да, команда бірден нәтижесін түзете алмады. Жалпы алғанда, «Жеңіс» чемпионатта 11 тур қатарынан жеңіске жете алмай, 7 рет тең ойнап, 4 мәрте жеңілді. Маусым басындағы басты мәселе шабуыл шебінде болды: алғашқы 9 матчта команда небәрі 3 гол соғып, 6 доп жіберіп алды.
Түбегейлі бетбұрыс 11-ші турдан кейін басталды. «Жеңіс» қатарынан 11 матч бойы жеңілмей, 7 жеңіске жетіп, 4 рет тең ойнады. Бұл серия командаға турнир кестесінде күрт жоғарылауға және үздік жетіліктің қатарына қосылуға мүмкіндік берді. Аталған кезеңде шабуылдағы тиімділік айтарлықтай артты: команда қатарынан 8 матч бойы әр ойында кемінде 2 гол соғып отырды, сонымен қатар қорғаныста да сенімділік сақталды.
Жалпы маусым барысында «Жеңіс» 9 матчты гол жібермей өткізді, оның ішінде 5 ойын 0:0 есебімен аяқталды. Чемпионаттың соңғы бөлігі біршама қиын өтті: команда қатарынан екі матчта жеңіліске ұшырағанымен, соңғы үш турды жеңіліссіз аяқтап, 6-шы орынға тұрақтады. Осылайша «Жеңіс» маусымды турнир кестесінің жоғарғы бөлігінде аяқтады.
Ойын моделі: ТОП-5 ерекшелік
1. Ойын моделінің негізі ретіндегі допты бақылау
«Жеңіс» допты бақылау және иелік ету сапасы бойынша чемпионаттағы үздік командалардың біріне айналды. Допқа иелік етудің орташа көрсеткіші 56%-ды құрады, ал команда бір матчта орта есеппен 533 пас беріп, бұл параметр бойынша тек «Астанаға» ғана жол берді. Пастардың дәлдігі де лига көшбасшыларының деңгейінде болып, 85%-ды құрады, бұл доппен ойын ұйымдастырудың жоғары деңгейін көрсетеді.
Тіпті қарсыластың прессингі кезінде де «Жеңіс» бақылауды сақтап, допты сирек жоғалтты: ойын сайын орта есеппен небәрі 102.3 рет доптан айырылды, бұл — турнирдегі ең үздік көрсеткіштердің бірі. Ойынның негізгі бағыты қысқа және орташа пастар арқылы құрылатын комбинациялық футболға негізделді, дегенмен команда өз стилін құбылтуды да меңгерген. Бір матчта «Жеңіс» орта есеппен 52 ұзын пас беріп, чемпионаттағы төртінші көрсеткішке ие болды. Бірақ бұл ұзын пастар алға ілгерілеудің негізгі моделі емес, қосымша құрал ретінде ғана пайдаланылды.
2. Тиімсіз иелік ету және допты ілгерілетудегі қиындықтар
Допқа иелік ету көлемі жоғары болғанына қарамастан, «Жеңіс» бақылауды қауіпті сәттерге айналдыруда қиындықтарға тап болды. Команда допты белсенді түрде алға жылжытпай, жай ғана иелік етіп отырды. Соның салдарынан айып алаңына пас беру саны бойынша чемпионаттағы ең нашар командалардың біріне айналды. Орта есеппен «Жеңіс» бір матчта небәрі 23 осындай пас берген, бұл лигадағы 11-ші көрсеткіш. Айып алаңына берілген пастардың дәлдігі де төмен болып, 46%-ды құрады. Позициялық құралдардың шектеулі болуына байланысты команда допты кросстарды сирек қолданды — ойын сайын шамамен 10 рет асырып, оның дәлдігі небәрі 25%-ды құрады. Бұл турнирдегі ең төменгі көрсеткіштердің бірі. Шешуші және қорғанысты бұзып өтетін пастар да шектеулі түрде қолданылды (орта есеппен матч сайын 3 пас). Бұл олқылықтарды жекелеген ойыншылардың шеберлігімен толтыру әрекеттері де нәтиже бермеді: «Жеңіс» бір ойында небәрі 15.1 рет алдап өтуге (обводка) ұмтылған, бұл да лиганың төменгі көрсеткіштеріне жатады. Соның салдарынан команда соққы жасау позицияларына сирек шықты және бір матчта орта есеппен бар болғаны 9.9 соққы жасады. Бұл — чемпионаттағы ең төменгі көрсеткіштердің бірі.
3. Соққы сапасы — саналы таңдау
Соққылар санының шектеулі болуы тек мәселе ғана емес, «Жеңістің» ойын стратегиясының бір бөлігі ретінде де қарастырылуы мүмкін. Допты бақылау мен дәл комбинациялық ойынға сүйене отырып, команда ойыншыларын неғұрлым тиімді соққы жасау позицияларына шығаруға ұмтылды. Мұны шабуылды аяқтаудағы жоғары тиімділік айқын көрсетеді. «Жеңіс» бір матчта орта есеппен небәрі 9,9 соққы жасағанымен, оның 4,2-сі қақпаға дәл бағытталды. Соққылардың дәлдігі 42%-ды құрады, бұл — чемпионаттағы ең жоғары көрсеткіш. Сонымен қатар, соққылардың голға айналу көрсеткіші 14%-ға жетті. Бұл тұрғыда «Жеңістен» тек «Астана» ғана алда болды (16%). Мұндай профиль команда үшін соққы санын арттырудан гөрі, оның сапасына басымдық беру тән екенін көрсетеді. Соққылардың басым бөлігі қозғалыс үстінде және қарсылас қорғаушыларының айқын қарсылығынсыз орындалды. Жоғары тиімділікті соғылған голдар мен күтілетін көрсеткіштердің арақатынасы да растайды: маусым барысында «Жеңіс» жиынтық xG көрсеткіші 31,5 болғанына қарамастан, 37 гол соғып, күтілетін мәннен 18%-ға асып түсті. Жекелеген ойыншылардың көрсеткіштері де бұл үрдісті нақтылай түседі. Мысалы, Әділдің xG көрсеткіші 1,56 ғана болса да, ол 5 гол соқты. Ал Садовский күтілетін көрсеткіші шамамен 2 болғанына қарамастан, 4 голмен көзге түсті.
4. Матч соңы — стратегиялық басымдық
Матчтың шешуші сәттері «Жеңіс» үшін ойын моделінің маңызды әрі саналы элементіне айналды. Команда 75-ші минуттан кейін 13 гол соғып, бұл маусымдағы жалпы голдар санының (37) үштен бірінен астамын құрады. Әсіресе төреші қосқан қосымша уақыттағы голдардың әсері айрықша болды: 90-шы минуттан кейін «Жеңіс» 4 гол соғып, дәл осы эпизодтар бірнеше ойында нәтижеге тікелей ықпал етті. Атап айтқанда, «Астана» мен «Елімай» командаларына қарсы жеңістер қосымша уақытта соғылған голдардың арқасында қамтамасыз етілді. Сонымен қатар, матчтың соңғы бөлігінде ойын тек жоғары нәтижелілігімен ғана емес, ашық сипатымен де ерекшеленді. Кездесулердің соңғы 15 минутында «Жеңіс» 8 гол жіберіп алды. Жалпы алғанда, 75-ші минуттан кейін команда қатысқан матчтарда (екі жақтың нәтижесін қоса есептегенде) 21 гол соғылған, бұл осы ойындардағы жалпы голдар санының үштен біріне жуығын құрайды. Бұл деректер «Жеңістің» матчтардың финалдық кезеңдерінде саналы түрде тәуекелге барып, ойынды екі тарап үшін де ашық жүргізгенін, нәтижеге жету үшін қарқынға, ротацияға және шабуылдағы тактикалық қайта құруларға ерекше мән бергенін айқын көрсетеді.
5. Ротация және шешуші минуттардағы «джокерлердің» рөлі
«Жеңістің» матч соңындағы тиімділігі көбіне ротацияны сауатты пайдалану арқасында қамтамасыз етілді. Команда негізгі құрамын сирек өзгертсе де, Демченко бастаған жаттықтырушылар штабы шабуылшылардың мотивациясы мен тың күшін тиімді қолдана отырып, алмастыруларды дәл уақытында жасай білді. Қосалқы құрамнан алаңға шыққан ойыншылар 11 гол соқты, бұл команданың чемпионаттағы жалпы голдарының (37) үштен біріне жуығын құрайды. Әсіресе, барлық 4 голын ойынға қосылу арқылы салған Лобжанидзенің рөлі ерекше — ол нағыз «джокердің» миссиясын атқарды. Сондай-ақ, қосалқы орындықтан шыққан Садовский мен Әділ де ойынды үнемі жандандырып, маңызды үлес қосты. Мұндай ротациялық модель «Жеңістің» стратегиясын толықтырып, финалдық кезеңдерде ойын қарқынын сақтауға және матч соңын нәтижеге қол жеткізудің негізгі құралына айналдыруға мүмкіндік берді.
Маусым көшбасшысы
Чемпионат барысында «Жеңіс» сапында айқын дараланған батыр болмады — команда біртұтас жүйе ретінде жұмыс істеді. 10 құрғақ матч (оның 9-ы толық) өткізген қақпашы Игнатовичтің үлесін атап өтуге болады, алайда нәтижелердің өсуіне тікелей әсер еткен басты фактор — шабуылдағы ойын болды. Команданың шабуыл шебіндегі ең жарқын ойыншысы — өзін әмбебап футболшы ретінде көрсете білген Адилио.
Маусым бойы Адилио өз позициясын үнемі өзгертіп отырды: ойын уақытын жартысына жуығын оң жақ инсайд позициясында, қалғанын орталық шабуылшы рөлінде өткізді. Қай рөлде болса да, ол шабуылды аяқтауда да, серіктестеріне дем беруде де бірдей пайдалы болды. Адилио 6 гол соғып, 5 нәтижелі пас беріп, «Жеңістің» гол+пас жүйесі бойынша үздік ойыншысы атанды. Ол шабуылдың шешуші кезеңінде команданың басты тұлғасына айналды.
Оның тиімділігі соққы жасау сапасымен де расталады. Чемпионат барысында Адилио қақпаға 31 соққы бағыттап, оның 14-і дәл шықты (45% дәлдік). Оның 26 соққысы айып алаңының ішінен жасалған, бұл оның ең қауіпті аймақтарда бос орын таба білетінін және артық қимылсыз шабуылды аяқтай алатынын көрсетеді.
Шабуылды аяқтаудан бөлек, Адилио жеке шеберлігімен және допсыз ойынымен де тиімді болды. Ол команданың үздік дриблері атанып, 59 рет алдап өтуге ұмтылып, оның 59%-ын сәтті орындады. Бос кеңістік жасау және шабуылды ілгерілету үшін көбіне айып алаңының сыртында дриблингті қолданды. Сонымен қатар, Адилио маусым бойы 315 жекпе-жекке қатысып, күрес көлемі бойынша «Жеңіс» көшбасшысы болды. Оның үлесін тәртіптік аспект те айқындайды: қарсыластар оған қарсы 92 рет фол жасады, бұл тек командада ғана емес, бүкіл чемпионаттағы ең жоғары көрсеткіштердің бірі.
Қорыта айтқанда, әмбебаптығы, тиімділігі және атқарған жұмыс көлемі Адилионы бүкіл маусым бойы «Жеңістің» жүйе құраушы ойыншысы ретінде ерекшелендірді.
Команда бойынша қызықты деректер
- «Жеңіс» чемпионаттағы ең нәтижелі матчтың қатысушысы атанды: «Тұранды» 6:3 есебімен жеңді.
- «Жеңіс» төреші қосқан қосымша уақытта (90+) 4 гол соқты, бұл — чемпионаттағы ең жоғары көрсеткіштердің бірі.
- «Жеңіс» соққан барлық голдардың 35%-ы (37-нің 13-і) матчтың 75-ші минутынан кейін салынды.
- «Жеңіс» чемпионатта допты ең аз жоғалтқан команда болды — әр матчта орта есеппен 102.3 рет.
- «Жеңіс» соққы дәлдігі бойынша чемпионатта ең жоғары көрсеткішке ие болды — 42.2%.
- «Жеңіс» бір матчта орта есеппен 9.9 соққы жасады.
- «Жеңіс» бір матчта орта есеппен 15.1 рет алдап өтуге ұмтылған, бұл — лигадағы 13-ші көрсеткіш.
- «Жеңіс» ойыншылары қосалқы құрамнан алаңға шығып, 11 гол соқты.
- «Жеңіс» қақпашысы Игнатович 10 құрғақ матч (9 толық ойын) өткізді, бұл — турнирдегі ең үздік нәтиже.
- «Жеңіс» ойыншысы Қуат 12 ескерту алды, бұл — чемпионаттағы ең көп сары қағаз көрсеткіші.
- «Жеңіс» ойыншысы Тевзадзе чемпионаттың ең үздік пас берушісі атанды — 90% дәлдікпен 1955 пас берді.