Тактика
«Тобыл» чемпионат бойы тактикалық схемаларды таңдауда әртүрлі тәсілдерді қолданды. Маусымның бастапқы кезеңінде команда көбіне 4-2-3-1 жүйесімен ойнаса, мамыр айындағы матчтардан бастап үш орталық қорғаушысы бар схемаға көшті. Чемпионат қорытындысы бойынша, дәл осы модель басымдыққа ие болып, ойындардың 53%-ында қолданылды, ал 4-2-3-1 жүйесі небәрі 22% жағдайда ғана пайдаланылды. Үш орталық қорғаушысы бар модель аясында «Тобыл» шабуыл құрылымын үнемі өзгертіп отырды: бір шабуылшының астында екі инсайдты қолдану немесе екі форвардпен ойнау нұсқалары кезектесіп пайдаланылды.
Команданың табысты өнер көрсетуіне маусым алдындағы құрамның сапалы күшеюі айтарлықтай әсер етті. Тағыберген, Вукчевич, Устименко және Сигневич қысқа уақыт ішінде негізгі құрам ойыншыларына айналып, нәтижеге елеулі үлес қосты.
Сонымен қатар, «Тобылдың» қосалқы құрамы да терең болды. Зуев, Брага, Жұмашев және Асранкулов чемпионат барысында 1000 минуттан астам уақыт өткізіп, алаңға әрі негізгі құрамда, әрі қосалқыдан тұрақты түрде шығып отырды. Бұл жағдай құрамға да, жалпы ойын моделіне де икемділік беріп, командаға турнир бойы тепе-теңдікті сақтауға мүмкіндік берді.
Ойын стратегиясы
Матч барысындағы стратегияның негізі ретіндегі ырғақтың ауытқуы
«Тобыл» үшін матчтарды сенімді бастау тән болды. Бұл, ең алдымен, қорғаныстағы жинақы әрі тәртіпті ойынның арқасында жүзеге асты. Алғашқы 30 минутта команда 14 гол соғып, небәрі 4 гол жіберіп алды. Ал 15-ші минут пен 30-шы минут аралығында «Тобыл» бірде-бір доп өткізбей, 6 гол соқты. Матч барысында ойын тепе-теңдігі біртіндеп төмендеп отырды, ал команда үшін ең қиын кезең үзілістен кейінгі уақыт болды. 46-шы минут пен 60-шы минут аралығында «Тобыл» небәрі 1 гол соғып, 3 гол жіберді.
Сонымен қатар, таймдардың соңы ең нәтижелі кезеңдерге айналды. Бірінші және екінші таймдардың соңғы 15 минутында команда 22 гол соғып, 15 гол өткізді. Жиынтықтап алғанда, «Тобыл» қатысқан матчтардағы 70 голдың 37-сі дәл осы уақыт аралықтарына тиесілі болды. Осылайша, бейтарап жанкүйер үшін ең көп голды көру мақсатында «Тобылдың» матчтарында әр таймның соңына назар аудару жеткілікті болатын.
Сенімді бастама және соңғы кезеңдегі қорғаныс мәселелері
«Тобыл» чемпионаттың басынан-ақ көшбасшы болуға ұмтылысын айқын көрсетті. Алғашқы 5 турда команда бірде-бір рет жеңілмей, небәрі 1 доп қана өткізді. «Қайраттан» жеңілу қостанайлықтарға теріс әсер еткен жоқ. Бұдан кейін «Тобыл» жеңіліссіз 10 матчтық серия өткізіп, оның барысында 4 жеңіске жетті, соның ішінде «Астанаға» қарсы маңызды қонақтағы жеңіс те болды. Бұл кезең командаға турнирлік кестенің басына шығуға мүмкіндік берді. 17 турдан кейін «Тобыл» чемпионаттың шешуші кезеңіне басты фавориттердің бірі ретінде кірді. Алайда маусымның соңы сәтсіз өтті. Соңғы 10 турда команда 3 рет жеңіліс тапты. «Астана» мен «Атырауға» қатарынан жеңілу чемпиондық үшін күрестегі мүмкіндіктерін айтарлықтай төмендетті. Маусымды соңғы 4 матчта 3 жеңіспен сенімді аяқтағанымен, «Тобыл» қорытындысында 3-ші орынмен шектелді.
Ойын моделі: ТОП-5 ерекшелік
1. Допқа иелік етпеуге негізделген ұтымды жаттықтыру футболы
Өткен чемпионатта «Тобыл» ойын моделін айқын әрі ұтымды құрды. Команда допқа толықтай иелік етуге ұмтылған жоқ және бұл көрсеткіш бойынша чемпионатта 6-шы орынды иеленді (53%). Допты алға жылжыту да басты басымдық болған жоқ: «Тобыл» орта есеппен бір матчта қарсыластың соңғы шебіне (финалдық үштікке) шамамен 50 пас беріп, бұл көрсеткіш бойынша турнир кестесінің ортасында орналасты. Дегенмен, финалдық үштікке өткеннен кейін команда шабуылды соққымен аяқтауға күш салып, алдын ала пысықталған алгоритмдер бойынша әрекет етті. Соққылар санының салыстырмалы түрде орташа болуына қарамастан (матчына 12,9 соққы), «Тобыл» олардың сапасымен ерекшеленді — шамамен 5 соққы қақпаға дәл түсіп отырды, бұл команданың дәлдігі жоғары екенін көрсетеді. Сонымен қатар, команда шабуылдағы жекпе-жектерге белсенді араласып, күштік манердегі ойыннан қашпады. Орта есеппен бір матчта 28 жекпе-жек өткізіп, олардың тиімділігі 43%-ды құрады. Мұндай тәсіл «Тобылға» допқа иелік етуде үстемдік орнатпай-ақ, нәтижеге қол жеткізуге мүмкіндік берді.
2. Финалдық үштікке өткеннен кейінгі шабуылдардың үдеуі
«Тобыл» ойынының басты ерекшеліктерінің бірі — алаңның финалдық үштігіне өткеннен кейін шабуылды күрт жылдамдату болды. Команда допқа иелік етуді ұзаққа созбады: орта есеппен бір иелік ету шамамен 11 секундқа созылып, тек 3–4 пастан тұрды. Мұндай динамика импровизацияның емес, шабуылдағы өзара әрекеттестіктің жоғары деңгейде пысықталғандығының нәтижесі еді. Қауіпті аймақтарға кіргеннен кейін «Тобыл» алдын ала дайындалған стратегия бойынша ойнады және жүйелі түрде бір-екі жанасумен әрекет етті. Нәтижесінде, команданың голмен аяқталған шабуылдары өте жылдам сипатқа ие болды. «Тобылдың» ойын барысында соққан 25 голының 18-і ұзақтығы 15 секундтан аспайтын шабуылдар кезінде жүзеге асты. Бұл, өз кезегінде, ойынның аяқтаушы фазасындағы шабуыл жылдамдығының жүйелі түрде жоғары болғанын көрсетеді.
3. Стандартты жағдайлармен жұмыс жаттықтырушылық модельдің элементі ретінде
«Тобыл» ойынының тағы бір маңызды элементі — стандартты жағдайлармен жүйелі жұмыс істеу болды, бұл команданың жаттықтырушылық моделін айқындады. Шабуылда көрсеткіштер орташа деңгейде болды: бұрыштамалар мен айып соққыларынан «Тобыл» 7 гол соқты, бұл чемпионаттағы орташа көрсеткішке сәйкес келеді. Дегенмен, команда айып соққыларын тікелей орындауда ерекше көзге түсіп, 2 гол соқты. Бұл көрсеткіш бойынша «Тобыл» турнир көшбасшыларының қатарына енді. Стандарттармен жұмыс тәртіп тұрғысынан маңызы зор болды: «Тобыл» 392 фол жасап (лигада 3-ші орын), чемпионаттағы ең көп ереже бұзатын командалардың бірі болды, бұл жоғары орындар үшін күресетін командаларға тән емес құбылыс. Алайда, стандарттар кезіндегі қорғаныс жоғары деңгейде қалып, қарсыластардың бұрыштамалары мен айып соққыларынан кейін «Тобыл» небәрі 2 гол жіберді, бұл чемпионаттағы ең үздік көрсеткіштердің бірі болды.
4. 3-4-3 схемасы — шабуыл көшбасшылары үшін оңтайлы орта
«Тобылдың» 3-4-3 схемасына көшуі шабуыл тобындағы көшбасшылардың әлеуетін ашу тұрғысынан маңызды шешім болды. Чесноков пен Эль-Мессаудиді инсайд позицияларында қолдану оларды қарсылас қақпасына жақындатып, өздерінің мықты қасиеттерін барынша ашуға мүмкіндік берді. Олар жартылай флангтарда жиі доп алып, шабуылдарда белсенділік таныта алды. Олардың ойынын айып алаңында агрессивті ойнап, қарсыластың орталық қорғаушыларын өзіне тарта отырып, серіктестеріне бос кеңістік жасады. Осылайша, Сигневич олардың ойынын тиімді толықтырып отырды. Нәтижесінде, Чесноков пен Эль-Мессауди шабуылдарды құруда да, аяқтауда да негізгі тұлғаларға айналды: Чесноков «гол плюс пас» жүйесі бойынша 13 ұпай, Эль-Мессауди — 12 ұпай, ал Сигневич 10 нәтижелі ұпай жинады. Бұл топтың өзара түсіністігінің жоғары деңгейін Чесноков пен Эль-Мессаудидің бір-біріне берген пастарынан кейін соғылған 4 гол дәлелдейді.
5. Алыстан соққы бағыттау — нәтижеліліктің маңызды көзі|
«Тобылдың» шабуылдағы ойынының тағы бір ерекшелігі — айып алаңының сыртынан соққылардың жоғары нәтижелілігі болды. Команданың чемпионатта соққан 45 голының 9-ы дәл осы алыс қашықтықтан бағытталған соққылар арқылы соғылды, бұл лигадағы ең жоғары көрсеткіш еді. Оған орталық аймақтардың сапалы толықтырылуы және екінші шептен соққы жасауға шешім қабылдай алатын ойыншылардың болуы әсер етті. Айып алаңының сыртынан 2 гол соққан Тағыберген осы көрсеткішпен ерекше көзге түсті. Сондай-ақ, шабуылға қосылу сәттерін дұрыс таңдап, соққы бағыттайтын позицияларда жиі көрінген оң қанаттағы қорғаушы Вукчевич те айтарлықтай үлес қосты: маусым қорытындысы бойынша ол 4 гол соғып, 2 нәтижелі пас берді, бұл оның позициясындағы ойыншы үшін өте жоғары көрсеткіш. Шабуылдың әртүрлілігі «Тобылдың» ойынын болжауды қиындатып, қарсыластар үшін қауіпті етті.
Маусым көшбасшысы
Чемпионат алдында құрам жаңарған кезде Чесноковты сақтау арқылы «Тобыл» ойын моделінің сабақтастығын қамтамасыз етті. Кадрлық өзгерістер аясында ол команданың жаңа құрылымындағы негізгі тірекке айналып, маусым бойы негізгі құрамның алмастырылмас ойыншысы болды. Маусым қорытындысы бойынша Чесноков «Тобылдың» ең пайдалы футболшысы атанды: ол команданың үздік сұрмергені, нәтижелі пастар саны бойынша екінші және «гол плюс пас» жүйесі бойынша 13 ұпай жинап, көшбасшы болды.
Чесноков допты алға жылжыту мен ойынды шиеленістіруде шешуші рөл атқарды. Ол тек өз командасында ғана емес, бүкіл чемпионаттағы ең белсенді дриблер атанды: 169 рет алдап өтуге әрекет жасап, оның 58%-ын сәтті аяқтады (негізінен алаңның орталық аймағында). Алдап өту оған өзін көрсету емес, допты алға жылжыту және қарсылас қорғанысын бұзу құралы болды.
Сонымен қатар, Чесноков бір позицияға ғана байланып қалмады: ол көбіне оң қанаттан қауіп төндіргенімен, орталық және тірек аймақтарынан шабуылдарды дамытуға тұрақты түрде қатысып отырды. Алаңның бүкіл ені бойынша ойынға ықпалын сақтай отырып, сол қанатқа да ауысып тұрды.
Шабуылды аяқтау кезінде Чесноков соққы жасау сәтін дәл таңдай білді. Оның тиімділігі алыстан соққы жасауға емес, айып алаңына уақтылы кіруге, допқа бірінші жетуге (подбор) және шешуші пас кезінде бос орынға дұрыс ашылуға негізделді. Соққан 9 голының 6-сын ол қарсылас қақпасының алдындағы айып алаңының орталық аймағынан енгізді. Оның жиынтық xG көрсеткіші (күтілетін голдар) 12,37 болды, бұл сәттерді іске асыруда аздаған кемшіліктер болғанын және мұндай сапалы сәттерді сақтаған жағдайда нәтижелілікті бұдан да жоғарылатуға әлеуеті бар екенін көрсетті.
Чесноковтың допсыз ойындағы жанқиярлығы ерекше атап өтуге тұрарлық. Ол 73 фол жасап, чемпионаттағы ең көп ереже бұзған ойыншы болды, бірақ бұл әрекеттер негізінен тактикалық сипатта болып, қарсыластың шабуылдарын тоқтату үшін қолданылды. Қарқын жоғары болғанымен, оның әрекеттері әдептілік шеңберінен шыққан жоқ: маусым бойы ол 6 сары қағаз алды, бұл орта есеппен әрбір 12 фолға бір ескертуден келеді.
Команда бойынша қызықты деректер
- Чемпионатта айып алаңының сыртынан соғылған голдар саны бойынша үздік команда — 9 гол, бұл команданың барлық голдарының 20%-ын құрады.
- Айып соққыларынан гол соғу бойынша чемпионат көшбасшысы — 5 гол (оның ішінде 3-еуі комбинациядан кейін, 2-еуі тікелей соққымен).
- «Тобыл» стандартты жағдайлардан ең аз гол өткізген командалардың қатарында — қарсыластардың бұрыштамалары мен айып соққыларынан кейін небәрі 2 доп қана жіберді.
- «Тобыл» мен «Қайрат» ең көп минималды жеңіске (1 доп айырмашылығымен) жеткен командалар ретінде көш бастады — әрқайсысында 10 матчтан.
- «Тобыл» қатарынан 4 матчта жеңіске жетті — бұл чемпионаттағы ұзақтығы бойынша екінші жеңісті серия.
- Чесноков («Тобыл») 169 рет дриблингке (алдап өтуге) әрекет жасап, чемпионаттың ең белсенді дриблері атанды (тиімділігі 58%).
- Чесноков («Тобыл») 73 фол жасап, чемпионаттағы ең көп ереже бұзған ойыншы болды.
- Чесноков маусым барысында қақпаға дәл бағытталған соққылар саны бойынша чемпионат көшбасшыларының қатарына енді — 29 соққы.
- «Тобыл» чемпионаттың 26 матчында 10 рет қақпасын голдан аман сақтады, осы ойындардың 8-і «құрғақ» жеңіспен аяқталды.