Тактика
«Ақтөбе» маусым бойы айқын тұрақсыздығымен және тұрақты кадрлық негіздің жоқтығымен ерекшеленді. Чемпионат барысында команда 3 жаттықтырушы ауыстырып, 32 футболшыны пайдаланды, бұл құрамның жиі өзгеруіне алып келді. Тұрақсыздық барлық позицияларда байқалды: жартылай қорғаушылар арасында тек Агбо ғана 1000 минуттан астам ойнады, бірақ ол уақытының басым бөлігін орталық қорғаушы позициясында өткізді. Қорғаныс шебі салыстырмалы түрде тұрақты болды: бұл аймақтағы 5 ойыншы, соның ішінде әртүрлі позицияларда ротацияға іліккен Скворцов та алаңда 1000 минуттан астам уақыт өткізді. Шабуылда сол қанаттағы вингер позициясы тұрақты сақталды, онда Жан жүйелі түрде өнер көрсетті. Оң қанатта Думбия мен Соса арасында үнемі ротация жүріп отырды. Орталық шабуылшы позициясын чемпионаттың басында Өміртаев иеленсе, маусымның соңында бұл позицияда Шушеначев ойнады.
Кадрлық тұрақсыздыққа қарамастан, «Ақтөбеде» негізгі тактикалық модельдің бар екені байқалды. Маусым бойы басты схема ретінде 4-3-3 жүйесі сақталды, ойындардың 50%-ында осы тізілім қолданылды. Балама модель ретінде 4-2-3-1 схемасы пайдаланылды (матчтардың 21%-ында бастапқы құрам осы жүйемен шықты). Кейбір қарсыластарға қарсы команда үш орталық қорғаушымен (3-4-3) ойнауға көшкенімен, бұл тактика кездесулердің тек 10%-ында ғана қолданылды. Осылайша, ауқымды ротация мен құрамдағы жиі өзгерістерге қарамастан, «Ақтөбе» бір базалық схемаға адал болып, жаттықтырушылардың шешімі мен матчтың барысына қарай тек детальдар мен ойыншылардың рөлін өзгертіп отырды.
Ойын стратегиясы
Сенімді бастама және екінші таймдағы тепе-теңдіктің жоғалуы
«Ақтөбе» үшін маусым бойы үзіліске дейінгі және үзілістен кейінгі ойыны арасында айқын айырмашылық байқалды. Бірінші таймдарда команда ұтымды әрі сенімді әрекет етті: 18 гол соғып, небәрі 9 гол жіберіп алды (+9). Ал екінші таймдарда, нәтижеліліктің артуына қарамастан, қорғаныстағы тұрақтылық күрт төмендеді: үзілістен кейін «Ақтөбе» 21 гол соғып, өз қақпасына 20 гол жіберіп алды (+1). Айта кетерлігі, маусымда жіберілген 29 голдың 20-сы (69%) дәл осы екінші таймдарға тиесілі. Команданың ең сәтті 15 минуттық аралықтары бірінші таймға сәйкес келеді: ойынның басы (7:3) және алғашқы таймның аяқталуы (8:4). Ал ең қиын кезең — екінші таймның басы, бұл аралықта «Ақтөбе» 7 гол соғып, 8 гол жіберген. Ойынның ең нәтижелі, бірақ сонымен бірге қорғаныста ең осал кезеңі — 75-минуттан кейінгі соңғы 15 минут болды; бұл уақытта команда 9 гол соғып, 9 гол жіберіп алды. Қорыта айтқанда, «Ақтөбе» көбіне үзіліске дейін басымдыққа ие болып отырды, алайда екінші таймда сол басымдықты сақтап қалу немесе оны одан әрі дамытуда қиындықтарға тап болды.
Жарқын бастама және маусымның екінші жартысындағы турнирлік позицияларды жоғалту
«Ақтөбе» чемпионатты Игорь Леоновтың жетекшілігімен бастап, өте сенімді нәтиже көрсетті: алғашқы 4 турда команда жеңілмей, 3 жеңіске жетіп, бір рет тең ойнады. Алайда Суперкубок үшін матчтағы жеңіліс пен Қазақстан Кубогынан шығып қалу бапкерлер құрамындағы өзгерістерді тездетті. Сөйтіп, чемпионаттағы алғашқы жеңілістен кейін-ақ Леонов қызметінен кетті. Оның орнына келген Вячеслав Левчуктің тұсында «Ақтөбе» қатарынан 5 жеңіске жетіп, 9-турдың қорытындысы бойынша турнир кестесінде 1-орынға көтерілді. Бірақ бұл табысты бекіту мүмкін болмады: келесі 9 турда команда 5 рет жеңіліп, тек 2 рет қана жеңіске жетті. Бұл көрсеткіш турнирлік позицияларды жоғалтуға және кезекті бапкер ауысуына алып келді. Команда тізгінін Николай Костов ұстады. Оның бастамасымен «Ақтөбе» алғашқы 2 матчта жеңіске жеткенімен, шешуші соңғы 5 турда тек бір рет қана жеңіп, 3 рет жеңіліс пен 1 тең ойын тіркеді. Нәтижесінде команда үздік төрттіктің (топ-4) қатарында қала алмады. Маусым қорытындысы бойынша «Ақтөбе» лигадағы ең ымырасыз командалардың бірі болды — 9 жеңіліске қарсы небәрі 4 тең ойын. Сонымен қатар, команда белгілі бір деңгейде тиісті ұпайынан артық жинады деуге болады: «Ақтөбе» күтілген деңгейден жоғары гол соқты (xG-ге +17%), ал қарсыластары өз мүмкіндіктерін қалыпты деңгейден төмен іске асырды («Ақтөбенің» xGA көрсеткішінен −15%).
Ойын моделі: ТОП-5 ерекшелік
1. Алға ілгерілеусіз допты бақылау
Чемпионат бойы «Ақтөбе» допты бақылауда жоғары деңгей көрсетіп, бұл көрсеткіш бойынша лига көшбасшыларының бірі болды. Орта есеппен команда ойын уақытының 55%-ында допқа иелік етті (чемпионаттағы 5-орын) және пастардың дәлдігімен (82%) ерекшеленді — бұл лигадағы 4-орын. Алайда, бұл бақылау көбіне «зарарсыз», яғни стерильді сипатта болды. Пастардың көлемі мен дәлдігі жоғары болғанымен, «Ақтөбе» допты тік бағытта алға жылжытуда қиындықтарға тап болды: алға бағытталған пастар саны мен допты қарсыластың үшінші аймағына жеткізу көрсеткіші бойынша команда чемпионатта тек 8-орынды иеленді. Нәтижесінде, допқа иелік етудің басым бөлігі алаңның меншікті бөлігі мен орталық аймақта шоғырланды. Бұл командаға бастаманы өз қолында ұстауға мүмкіндік бергенімен, допты бақылау әрдайым қарсылас қорғанысына нақты қысым жасауға айнала бермеді.
2. Айып алаңына кірудегі қиындықтар және кросстарды аз қолдану
Тіпті «Ақтөбе» допқа иелік етуді шабуылдаушы үшінші аймаққа дейін жеткізе алған эпизодтардың өзінде, команда допты тікелей қарсыластың айып алаңына жеткізуде қиындықтарға тап болды. Орта есеппен бір матчта «Ақтөбе» айып алаңына небәрі 22 пас шығарды — бұл чемпионаттағы 12-орын. Бұдан төмен көрсеткіш тек «Оқжетпес» пен «Жетісуда» ғана тіркелді. Салыстырмалы түрде айтсақ, тіпті аутсайдер «Тұранның» өзінде бұл көрсеткіш бір ойынға 25 пасты құрады. Бұл жағдай көбіне шабуылдың финалдық фазасын жүргізудегі сақтықпен және кросстарды аз қолданумен байланысты болды: орта есеппен команда бір матчта небәрі 8.8 кросс жасады, бұл — лигадағы ең төменгі көрсеткіш. Дегенмен, «Ақтөбе» шабуылдарды барынша тиімді позициялардан аяқтауға тырысты. Нәтижесінде, бір матчтағы соққылардың орташа саны 11.2-ні құраса, команда оның 4.3-ін тура қақпаға бағыттады. Соққылардың дәлдік үлесі 38.2%-ды құрап, чемпионаттың үздік 5 көрсеткішінің қатарына енді. Бұл команданың соққы санына емес, аяқтаушы соққылардың сапасына басымдық бергенін көрсетеді.
3. Соққыға шығудың негізгі жолы: дриблинг пен қысқа комбинациялар
Айып алаңына пас арқылы доп жеткізу мүмкіндігі шектеулі болған жағдайда, «Ақтөбе» шабуылда көбіне жеке әрекеттер мен айып алаңы маңындағы қысқа комбинацияларға сүйенді. Команда өткір пастарды қолдануда пассивтілік танытты — бір матчта орта есеппен небәрі 3 шешуші пас берілді. Соққы жасау позициясына шығудың басты құралы дриблинг болды: «Ақтөбе» алдап өту саны бойынша чемпионат көшбасшысына айналды — әр ойында орта есеппен 26.5 талпыныс жасады, бұл лигадағы ең жоғары көрсеткіш. Алдап өтудің тиімділігі орташа деңгейде (51%) болғанымен, талпыныс санының көптігі арқасында команда шабуылды аяқтауға мүмкіндік беретін жағдайларды жиі жасап отырды. Бұл модельде Жан шешуші рөл атқарды. Ол алдап өту саны бойынша (161) чемпионат көшбасшыларының бірі болып, жалпы көрсеткіште тек Чесноковқа (169) ғана жол берді. Осылайша, «Ақтөбенің» шабуылдау ойыны жүйелі кросстарға немесе өткір пастарға емес, едәуір деңгейде жеке шеберлік пен шағын аймақтағы өзара әрекетке негізделді.
4. Сол қанат — шабуылдағы негізгі бағыт
Маусым бойы «Ақтөбенің» шабуылдық құрылымындағы негізгі элемент сол қанат болды. Команда позициялық шабуылдардың едәуір бөлігін дәл осы аймақ арқылы өрбітті. Ойын дамуына сол қаптал қорғаушысы Вэтэжелу маңызды үлес қосты: ол маусым барысында алға ілгерілететін пастар саны бойынша команда көшбасшысы атанды — 198 пас. Осы пастардың 80-і Жанға бағытталды, бұл олардың өзара әрекетін «Ақтөбенің» негізгі шабуылдық байланысына айналдырды. Көптеген эпизодта Вэтэжелу қапталда кеңдік сақтаса, Жан жартылай қанатқа және екінші шабуылшы позициясына ығысып отырды. Мұның арқасында қарсыластың шеткі қорғаушысына қарсы 2-ге 1 жағдайлары жиі құрылды. Нәтижесінде, Жан шабуылдарды ұйымдастырудағы басты тетікке ғана емес, сондай-ақ негізгі аяқтаушы ойыншыға айналды: ол қақпаға 44 соққы жасап, бұл көрсеткіш бойынша командада үздік нәтиже көрсетті. Сонымен қатар, Жан шешуші пастар саны бойынша да көш бастады (20). Ал бұл көрсеткіш бойынша екінші орын Вэтэжелуге тиесілі болды (9), бұл «Ақтөбенің» шабуылдық моделінде сол қанаттың айрықша рөл атқарғанын тағы бір мәрте дәлелдейді.
5. Допсыз ойындағы қиындықтар және стандартты жағдайлардағы осалдық
Допсыз ойын фазасында «Ақтөбеде» ұйымдасқандық пен тәртіптің жетіспеуі байқалды, бұл қорғаныс көрсеткіштеріне тікелей әсер етті. Команда допқа иелік етпеген кезде айтарлықтай пассивті әрекет етті: доп тартып алу саны бойынша лигадағы ең төмен көрсеткіштердің бірін көрсетті — бір матчта орта есеппен небәрі 7.7 рет доп тартып алды. Сонымен қатар, мәселелер тек позициялық емес, тәртіптік сипатта да болды. «Ақтөбе» фол саны бойынша лига көшбасшыларының қатарында болмаса да, ескерту алудан чемпионатта бірінші орынға шықты — маусым бойы 79 сары қағаз алды. Ереже бұзудың басым бөлігі қауіпті аймақтарда жасалды: команда қақпасына 6 пенальти белгіленіп, оның 5-і жүзеге асырылды. Жалпы алғанда, стандартты жағдайлар «Ақтөбе» қорғанысындағы ең осал тұстардың біріне айналды. Жіберілген 29 голдың 12-сі пенальтиден, айып соққыларынан және бұрыштамалардан соғылды. Бұл жалпы жіберілген голдардың 40%-дан астамын құрап, команданың стандартты жағдайлар кезіндегі жүйелі мәселелерін айқын көрсетеді.
Маусым көшбасшысы
Чемпионат барысында «Ақтөбеде» кадрлық тұрақтылық жоғары болған жоқ, сондықтан маусымның әртүрлі кезеңдерінде әртүрлі ойыншылар жарқырап көрінді. Атап айтқанда, турнирдің соңында Шушеначевтің өнерін ерекше атап өткен жөн: ол командаға жазда келіп, маусымның тек жартысын ғана өткізгеніне қарамастан, 11 матчта 9 нәтижелі іс-қимыл жасады (7 гол және 2 нәтижелі пас). Бұл чемпионаттың финишінде шабуылдағы ойынның маңызды факторына айналды.
Дегенмен, маусымды тұтастай алсақ, «Ақтөбенің» ойынына ең көп әсер еткен және ең жоғары тұрақтылық танытқан ойыншы — Жан болды. Сол қанаттағы шабуылшы чемпионаттың 24 матчына қатысып, алаңда 1798 минут өткізді — бұл команда құрамындағы ең жоғары көрсеткіш. Сондай-ақ ол 9 голмен «Ақтөбенің» үздік сұрмергені атанды. Айта кетерлігі, оның жиынтық xG көрсеткіші небәрі 5.07 болды, бұл оның гол соғу мүмкіндіктерін пайдалану шеберлігі өте жоғары екенін және сәттерді жүзеге асыруда күтілген деңгейден асып түсетінін көрсетеді.
Ойын тұрғысынан Жан әрекеттерінің әрқилылығымен ерекшеленді. Оған тән негізгі әдіс — сол қанаттан ортаға қарай ығысып, допты оң аяғына ыңғайлап соққы жасау болды. Бұл эпизодтардың белгілі бір дәрежеде болжамды болуына қарамастан, орындау жылдамдығы мен аяқтаушы соққының сапасы қарсыластарға оны тоқтатуға мүмкіндік бермеді. Сонымен қатар, Жан орталық аймақтарға жиі ауысып, екінші шабуылшы ретінде әрекет етті, осылайша орталық форвардқа қолдау көрсетті немесе оның орнын басты.
Шабуылға қосқан үлесінен бөлек, Жан допсыз ойында да жоғары белсенділік танытты. Маусым бойы ол өзіне қарсы 25 фол жасатты, өзі 24 рет ереже бұзып, 6 сары қағаз алды. Бұл оның ымырасыз ойын стилін айқын сипаттайды. Қорғаныста да Жан ауқымды жұмыс атқарып, 11 рет доп тартып алды және 37 рет допты іліп әкетті.
Қорыта айтқанда, тұрақты ойын уақыты, жоғары нәтижелілігі және әмбебаптығы Жанды бүкіл чемпионат бойында «Ақтөбенің» ең маңызды ойыншысына айналдырды.
Команда бойынша қызықты деректер
- «Ақтөбе» чемпионатта әуелетіп кросс саны бойынша ең төменгі көрсеткішке ие команда болды — орта есеппен бір матчта 8.8.
- «Ақтөбе» дриблинг саны бойынша чемпионат көшбасшысы атанды — бір ойынға орта есеппен 26.5 талпыныс.
- Жан дриблинг жалпы саны бойынша (барлығы 161) чемпионаттағы екінші ойыншы болды.
- «Ақтөбе» пенальтиден ең көп гол жіберген командалардың қатарына енді — 5 гол.
- «Ақтөбе» өз ұпайларының 60%-ын өз алаңында иеленді.
- «Ақтөбе» сары қағаз алу бойынша чемпионаттың көшбасшысы» болды — маусым бойы 79 ескерту.
- «Ақтөбе» орта есеппен бір матчта айып алаңына 22 пас шығарды — бұл чемпионаттағы 12-ші көрсеткіш.
- «Ақтөбе» бір матчта орта есеппен 7.7 рет доп тартып алды — бұл да чемпионаттағы 12-ші көрсеткіш.