Тактика
«Елімай» маусым бойы екі негізгі ойын жүйесін алмастыра қолданды. Чемпионаттың бастапқы кезеңінде команда көбіне 4-2-3-1 және 4-3-3 тізілімдеріне сүйенсе, мамыр айының ортасынан бастап үш орталық қорғаушысы бар нұсқаға көшті. Қорғаныс фазасында 5-4-1 үлгісіне ауысатын 3-4-3 схемасы маусымның негізгі жүйесіне айналды. Тұтастай алғанда, үш орталық қорғаушысы бар схема матчтардың 38 пайызында бастапқы құрамда қолданылды. Ал төрт қорғаушымен ойнау тәсілі сиректеу кездесті: 4-3-3 тізілімі ойындардың 22 пайызында, ал 4-2-3-1 жүйесі 13 пайызында пайдаланылды. Чемпионаттың шешуші кезеңінде «Елімай» 3-4-3 схемасымен ерекше тұрақтылық көрсетті: дәл осы тізілім маусымның соңғы 10 матчының барлығында қолданылып, қорытынды нәтижеге жетуде шешуші рөл атқарды.
Команда үшін құрамның жоғары тұрақтылығы тән болды. Чемпионат барысында небәрі 10 футболшы 1000 минуттан астам уақыт алаңда өнер көрсетті, бұл негізгі қаңқаның нақты қалыптасқанын аңғартады. Маусым алдындағы және чемпионат кезіндегі жаңа ойыншылар да маңызды рөл атқарды. Чаласан мен Жұмаханов қорғаныстың негізгі тірегіне айналса, Төлебай жартылай қорғаныс орталығында нық орнықты. Жазғы трансферлік кезеңде келген Кенжебек қысқа уақытта бейімделіп, команданың жетекші ойыншыларының біріне айналды және қорытынды 4-орынға ие болуда маңызды үлес қосты. Бұдан бөлек, нәтижеге ықпал еткен ротациялық ойыншыларды да атап өткен жөн. Муртазаев шабуыл шебінде тиімді ойнап, 776 минутта 7 гол соқты. Оразов алаң ортасына әртүрлілік қосса, Адамбаев оң қапталдағы ойынды жандандырып отырды.
Ойын стратегиясы
Баяу бастама және басымдықпен аяқтау — команданың басты қолтаңбасы
Маусым бойы «Елімайға» матчтар мен жекелеген таймдар ішіндегі айқын уақытша теңсіздік тән болды. Команда ойынның басын да, әр таймның бастапқы бөлігін де жиі сәтсіз өткізді. Әсіресе, алғашқы 15 минутта «Елімай» жиынтық есепте 10 гол соғып, 15 гол жіберіп алды. Соның ішінде ең әлсіз кезең — матчтың басталуы: бұл уақытта команда небәрі 6 гол соғып, 10 доп өткізіп алған. Алайда ойын өрбіген сайын «Елімай» біртіндеп қарқын қосып отырды. Бірінші таймдағы ең табысты кезең — үзіліс алдындағы соңғы 15 минут (30–45 минут). Бұл аралықта команда 10 гол соғып, небәрі 5 гол жіберді. Екінші таймда бұл үрдіс одан әрі айқындала түсті. 60–75 минут аралығында «Елімай» 10 гол соғып, қарсыластарынан тек 3 доп өткізіп алды. Ал матчтың соңғы 15 минуты команданың ең нәтижелі кезеңіне айналды: 75-минуттан кейін 14 гол соғылып, 5 гол жіберілді.
Жалпы алғанда, «Елімай» чемпионатта соққан 47 голының 24-ін матчтың соңғы 30 минутында еншілеген. Мұндай ойын моделі командаға маусым барысында 5 рет жігерлі жеңіске қол жеткізуге мүмкіндік берді — бұл лигадағы ең жоғары көрсеткіш.
Құлдыраудан нәтижелі финишке дейін
«Елімай» чемпионатты жеңіліспен бастап, турнир кестесінде 12-орынға дейін сырғыды. Алайда келесі бес матчта команда төрт жеңіске жетіп, турнир кестесінде айтарлықтай жоғарылады. Дегенмен бұл серпінді ұзақ сақтап қалу мүмкін болмады: одан кейінгі 11 ойында «Елімай» 3 рет жеңіске жетіп, 5 мәрте жеңіліп, 3 матчты тең аяқтап, қайтадан кестенің орта тұсына оралды.
Маусымның шешуші кезеңі нағыз бетбұрысқа айналды. Бұл аралықта команда, негізінен шабуылдағы ойынының арқасында, әлдеқайда сенімді қимылдай бастады. Чемпионаттың соңғы 15 матчында «Елімай» тұрақты түрде кем дегенде бір гол соғып отырды, ал турнирдің соңын жеңіліссіз аяқтады: соңғы 9 ойында 7 жеңіске жетіп, 2 рет тең түсті. Осы кезеңде команда 25 гол соғып, шабуылда жарқын әрі нәтижелі ойын көрсетті.
Чемпионат көшбасшыларына қарсы сәтті матчтарды да ерекше атап өткен жөн. «Елімай» маусым барысында «Қайратты» екі рет жеңіп, сондай-ақ соңғы турларда «Астанадан» ұпай тартып алды. Бұл нәтижелер турнир кестесіндегі қорытынды орындардың бөлінісіне айтарлықтай әсер етті.
Ойын моделі: ТОП-5 ерекшелік
1. Вертикальды стиль — ойын моделінің негізі
«Елімайдың» ойын моделі допты бақылауға емес, айқын вертикальды футболға негізделді. Допқа иелік етудің орташа көрсеткіші 52%-ды құрады, ал бір матчтағы пас саны бойынша команда орта есеппен 420 пас көрсеткішімен турнир кестесінің төменгі бөлігінде (8-орында) орналасты. Пастардың дәлдігі 78%-ды құрады, бұл допты ұқыпты позициялық ойнатудан гөрі, оны алға жылдам жылжытуға саналы түрде басымдық берілгенін көрсетеді.
Модельдің маңызды элементтерінің бірі — ұзын пастар. «Елімай» бір матчта орта есеппен 58 ұзын пас берді, бұл чемпионаттағы ең жоғары көрсеткіш болды (жалпы пастар көлемінің шамамен 14%-ы). Мұндай ойын құрылымы шабуылдағы белсенді күресті және допты іліп алу аймағын ойыншылармен толтыруды талап етті. Бұл компонентте де команда ерекшеленіп, матч сайын орта есеппен 78 рет допты қайта иеленіп отырды.
Пастардың жалпы саны көп болмағанына қарамастан, «Елімай» допты алаңның соңғы үштен бір бөлігіне (финальная треть) өте тиімді жеткізді: матч сайын орта есеппен 57 пас беріліп, оның дәлдігі 64%-ды құрады. Бұл көрсеткіш бойынша команда тек «Қайратқа» (58) ғана жол берді.
2. Допты айып алаңына жылдам жеткізу және қорғаныс шебінің сыртындағы кеңістікке шабуыл
Алаң ортасынан өткеннен кейін «Елімай» қарсыластың жарты алаңында да ойынның жоғары қарқынын сақтап отырды. Команданың допқа иелік етудің орташа ұзақтығы бар-жоғы 10,3 секундты құрады. Бұл көрсеткіш чемпионаттағы орташа деңгейден төмен және «Елімайдың» допты қауіпті аймақтарға барынша жылдам жеткізуге ұмтылғанын айқын көрсетеді. Команда әр матчта қарсыластың айып алаңына орта есеппен 32 пас бағыттады — бұл «Ордабасымен» қатар лигадағы ең жоғары көрсеткіштердің бірі. Сонымен қатар, бұл пастардың дәлдігі де айтарлықтай жоғары болды (47%). Мұндай ойын құрылымы айып алаңы ішіндегі күрестің көп болуына алып келді: маусым бойы «Елімай» бұл аймақта 237 доп үшін жекпе-жек өткізіп, оның 43%-ын өз пайдасына аяқтады. Вертикалды ойынның қосымша құралы ретінде қорғаушылардың арқа тұсына бағытталған пастар жиі қолданылды. Соның салдарынан «Елімай» чемпионатта офсайдқа ең жиі түскен командаға айналды (әр матчта орта есеппен 2,2 рет). Бұл шешімдердің жүйелі түрде, тіпті өз қақпасының маңынан да қолданылғаны байқалды. Бұған нақты мысал ретінде қақпашы Ковальдың бүкіл алаң арқылы бағытталған нәтижелі пасын келтіруге болады.
3. Белсенді қанаттық ойын және кросстардың жоғары көлемі
«Елімайдың» шабуылдағы ойын моделінің негізгі элементтерінің бірі — айып алаңына көптеген асырмалар бағытталған белсенді қанаттық ойын болды. Команда әр матчта орта есеппен 16 рет кросстар жасады, бұл чемпионаттағы ең жоғары көрсеткіш, ал олардың дәлдігі 31%-ды құрады. 3-4-3 схемасы бойынша ойнаған кезде айып алаңына доп жеткізуде латеральдар маңызды рөл атқарды. Сол қапталда Кевин ерекше көзге түсті: оның айып алаңына бағытталған пастарының дәлдігі 43%-ды құрады. Маусым барысында ол 4 гол соғып, 1 нәтижелі пас берді, сондай-ақ 25 шешуші пас бағыттап, бұл көрсеткіш бойынша командада үздік, ал чемпионатта үздіктердің бірі атанды. Оң қапталда Пайруз да шабуылдарға белсенді араласып, 1 гол соғып, 4 нәтижелі пас берді. Қанаттық ойынның тиімділігі айып алаңының ойыншылармен жүйелі түрде толтырылуымен толықтырылды. Қақпа маңында Свиридов пайдалы қимылдаса, оған қоса бір немесе екі инсайд тұрақты түрде қосылып отырды. Плакка 9 гол соғып, команданың үздік сұрмергені атанды.
4. Агрессивті прессинг және допсыз ойындағы жоғары қарқын
«Елімайдың» қарқынды ойын стилі допсыз белсенді қимылға және қорғанысқа жылдам қайта құрылуға негізделді. Доптан айырылған сәтте команда оны мүмкіндігінше тезірек қайта бақылауына алуға ұмтылды, бұл прессинг көрсеткіштерінен анық байқалды. Доп тартып алу саны бойынша «Елімай» лигадағы ең үздік команда атанып, әр матчта орта есеппен 10 рет осындай әрекет жасады. Бұл модельде орталық жартылай қорғаушы Төлебай шешуші рөл атқарды. Ол чемпионаттағы ең көп доп тартып алған ойыншы болды — 55 рет. Допсыз белсенді ойнаудың арқасында «Елімай» қарсыластардың допқа иелік ету уақытын қысқартты: команданың допты қайта иеленуге кететін орташа уақыты небәрі 8,9 секундты құрады. Мұндай жоғары қарқын доп жоғалтудың жиілеуіне әкелді — әр матчта орта есеппен 118 рет. Алайда бұл көрсеткіш допты дәл сондай жылдам қайта қайтарып алумен теңестіріліп отырды. Нәтижесінде «Елімайдың» ойыны фазалар арасындағы тұрақты ауысуларға құрылған, энергияны көп қажет ететін әрі бейімделгіш сипатқа ие болды.
5. Стандартты жағдайлардағы қорғаныс мәселелері — ойын моделінің әлсіз тұсы
Жалпы алғанда позициялық қорғаныста сенімді ойын көрсеткеніне қарамастан, «Елімай» стандартты жағдайларды қорғау кезінде айқын қиындықтарға тап болды. Ашық ойында команда 18 гол өткізіп алса, қарсыластардың бұрыштамалары мен айып соққыларынан тағы 10 гол жіберді. Бұл көрсеткіш жіберілген голдардың жалпы санының 30 пайызынан астамын құрады. Ең осал тұс бұрыштамалар болды: бұрыштамалардан орындалған пастардан кейін «Елімай» 6 гол өткізіп алды, бұл чемпионаттағы ең жоғары көрсеткіштердің бірі саналды. Соған қарамастан, команда әуедегі жекпе-жектерде айқын әлсіздік танытқан жоқ — ойыншылар белсенді түрде күреске түсіп, олардың шамамен жартысын өз пайдасына шешіп отырды. Бұл мәселенің жеке ойыншылардың қателігінен гөрі, қорғаныстың құрылымдық ұйымдасуына байланысты екенін аңғартты. Шабуылда да стандартты жағдайлардың тиімділігі жоғары болмады: «Елімай» бұрыштамалар мен айып соққыларынан небәрі 4 гол ғана соқты. Жалпы алғанда, стандарттар команданың нәтижесіне тежеуші фактор болып, болашақта дамуға болатын айқын резерв ретінде көрінді.
Маусым көшбасшысы
Чемпионат қорытындысы бойынша «Елімайдың» ең үздік ойыншысын анықтау оңай емес: команда маусым бойы тұрақты ойнап, турнир барысында айқын көшбасшы болмады. Дегенмен, Кенжебекті таңдау ең негізді шешім болып көрінеді. Ол командаға маусым ортасында қосылып, небәрі 11 матч өткізді, бірақ дәл осы ойындардың қосқан үлесі қорытынды 4-орынды анықтаған шешуші кезеңде шешуші болды. Осы 11 матчтың 10-ында Кенжебек бастапқы құрамда шығып, тек екі рет алмастырылды, ал 8 ойынды толық өткізді. 909 минут ойын уақыты ішінде ол 9 нәтижелі әрекет жасады (6 гол және 3 нәтижелі пас) — бұл маусымның шешуші сәтінде шабуылды күшейтудің басты факторы болды.
Кенжебектің басты қасиеті — дриблинг және жеке шеберлігі арқылы басымдық тудыра білуі. Ол оң аяғына ыңғайланып, орталық аймақтарға жиі ойысып, қарсыластар үшін тоқтатуды қиындатты. Әр матчта орта есеппен 10-нан астам алдап өту (обводка) әрекетін жасап, оның 57%-ын сәтті аяқтады. Кенжебек чемпионаттың тек жартысын өткізгеніне қарамастан, жалпы алдап өту саны бойынша (119) лигада 4-орын алды. Егер ол осы қарқынмен бүкіл маусымды өткізгенде, бұл көрсеткіш бойынша турнир көшбасшысы болар еді.
Сонымен қатар, Кенжебектің креативтілігі мен шабуылды аяқтауға деген құштарлығы ерекше. Оның соққылары дәл болды (43%), сонымен қатар серіктестеріне мүмкіндік жасауға белсенді қатысып, 11 шешуші және 3 нәтижелі пас берді. Финальдық кезеңдегі барлық маңызды әрекеттерді оң аяғымен орындауы оның техникалық тұрақтылығын көрсетті. «Қайратқа» қарсы матчта Кенжебектің табан сыртымен (шведкамен) Модрич стилінде берген пасынан жеңіс голы туды. Сондай-ақ, «Ақтөбеге» қарсы маңызды матчта Кенжебек дубль жасап, команданың жеңісіне үлес қосты.
Команда бойынша қызықты деректер
- Чемпионат матчтарында команда 5 рет жігерлі жеңіске жетті — бұл лигадағы ең үздік көрсеткіш.
- Қосымша уақытта 7 гол соғылды — бұл кез келген басқа командадан көп.
- «Елімайдың» үйдегі жеңіс сериясы 5 матчқа созылып, маусымдағы ең ұзын көрсеткішке айналды.
- Бүкіл чемпионат бойы команда тек 1 ойыншыны ғана алаңнан шығарды — бұл лигада ең төменгі көрсеткіш.
- Флангтық пас саны бойынша «Елімай» турнирдің көшбасшысы болды: 429 кросс орындалды.
- Орташа офсайд көрсеткіші матчқа 2,2 болды — чемпионаттағы ең жоғары нәтиже.
- Маусым қорытындысы бойынша команда 280 рет доп тартып алды — лигадағы ең үздік командалық көрсеткіш.
- Орта есеппен доп жоғалту саны әр матчта 118-ге жетті — чемпионаттағы ең жоғары көрсеткіш.
- Қарсыластардың бұрыштық пастарынан команда 6 гол өткізіп алды — бұл турнирдегі ең көп көрсеткіштердің бірі.
- Айып соққысынан тыс соққылардан жіберілген голдардың үлесі 25,8%-ды құрады — бұл лигадағы ең жоғары көрсеткіш.
- «Елімай» ойыншысы Төлебай доп тартып алу бойынша чемпионат көшбасшысы болды — 55 рет.
